“Un novo xornal?” Reflexión en profundidade de Carlos Neira sobre os medios de comunicación galegos

Carlos Neira é analista/consultor. Velaquí as súas opinións:

1. Precisa Galiza dun novo medio de comunicación? En caso de que si, cales serían os seus trazos?

Medio de comunicación ou empresa de comunicación? Existe unha necesidade? Quen a sente? Que entendemos por Galicia? A resposta a esta pregunta ten que ser, por forza, longa e demorada.

Do meu punto de vista Galicia non precisa un novo medio de comunicación. Dito o cal, recoñezo que existen colectivos -minoritarios- da poboación galega que senten -por enteiro- e transmiten -só en parte- a necesidade -máis política que outra cousa-, dunha empresa -que non dun medio- de difusión e influencia -antes que de información e comunicación-, e esta empresa sería editora dun xornal -antes que de calquera outro medio de comunicación.

Sería necesario facer moitos máis matices a esta afirmación. En concreto voume centrar en tres: natureza política, forma de financiamento, e lingua de comunicación.

a) Natureza política

O carácter netamente político do debate e das propostas sobre novos medios, presenta un primeiro problema de compatibilización, coordinación ou unidade da pluralidade de minorías políticas, ideolóxicas ou partidarias, de superación do minifundismo a ultranza para, establecendo unhas bases firmes nas que asentar a pluralidade, acadar unha certa masa crítica máis que necesaria para ter éxito nas dimensións reducidas do noso mercado.

Na miña opinión a historia política recente do país demostra claramente a dificultade deste reto, dificultade que na actualidade tórnase imposibilidade manifesta. No seu momento diferentes circunstancias provocaron unha certa unidade de acción, primeiro no nacionalismo político e máis tarde no conxunto da esquerda. Adianto que a pluralidade á que eu aspiro, e a que considero imprescindíbel en termos de viabilidade para calquera novo proxecto de comunicación, debe acadar a amplitude dunha ‘fronte popular’ e superar a da ‘fronte de liberación nacional’, e que non concibo que o centro ou o centro-dereita galeguista precise dun medio comunicación, e coido condenado ao fracaso calquera intento neste sentido.

Mais en certo xeito o espazo político, ideolóxico e partidario, que inspiraría este novo medio está aínda por construír en Galicia. Sen dúbida este espazo existe no que poderíamos chamar ‘galeguismo de esquerdas’, nunhas coordenadas críticas tanto coas forzas políticas tradicionais -partidos- en xeral como cunha esquerda sucursulista -PSdeG-PSOE- ou cunha ideoloxía dogmática -IU, UPG e demais forzas políticas galegas á esquerda do espectro ideolóxico. O problema deste espazo político que é central e hexemónico no conxunto da esquerda galega, e maioritario na dimensión identitaria/territorial, é que non se materializa nunha forza política -ao estilo dun PSC-, e a estrutura do sistema partidario galego condigurado neste contorno polo tándem das dúas forzas progresistas con representación parlamentaria -PSdeG e BNG- amósase incapaz de cubrilo. A historia recente déixanos mostras de imposibilidade tanto no plano político -Xunta bipartita- canto no plano mediático -A Nosa Terra/Xornal.

É por este feito que non dubido en afirmar que a creación dun novo medio, sempre que se faga desde unha concepción de necesidade política, como vén sendo o caso, pasa polo entendemento ou confluencia entre estas dúas forzas -cousa que considero pero que moi difícil- ou senón pola reestruturación do sistema de partidos coa irrupción dunha nova forza ou dunha forza agora marxinal -como parece máis probábel-, de xeito que o electorado mude a actual composición de dous partidos e medio -sendo dous o PP e o PSOE e o medio o BNG- cara outra de dous -PSOE recuperado da presente crise e BNG abducido definitivamente pola UPG- ou de tres -cun PSOE máis españolizado e centrado e un BNG refundado tras mudar/actualizar os seus principios e o seu programa ideolóxicos, que ese e non outro é o seu problemana actualidade, aínda que isto antóllaseme imposíbel.

En calquera destes escenarios hipotéticos, do que non me cabe dúbida é de que determinadas minorías que hoxe lideran o sentimento de necesidade dun novo medio deberían ficar excluídas deste espazo ideolóxico, ben porque non concordan con el ben -e isto é importante- ou ben porque para este espazo lograrse precisa definirse por oposición aos actuais actores e idearios políticos. Sendo isto así, algunhas destas minorías terían abondo cos seus voceiros particulares, de natureza marcadamente interna e de alcance limitado, desconectados en xeral do ‘mainstreaming’ da sociedade, quer por unha concepción política teórica ou mesmo dogmática, nuns casos, quer por prexuízos sociais tan amplamente estendidos como erroneamente combatidos, noutros. Na miña cabeza está a idea de que calquera proxecto de novo medio ten que partir da construción dunha nova minoría, maioritaria na esquerda, pero na que probablemente unha parte destas minorías preexistentes non tería cabida ou acomodo.

Aínda que era a miña intención ilustrar estas reflexións con algúns datos, a falta de tempo obrígame só a apuntar algúns exercicios que, imaxino, nalgún momento terán sido feitos nas facultades de xornalismo e ciencias políticas do noso páis.

Centrándome no caso dos xornais, se contabilizamos as cabeceiras existentes en Galicia e as súas tiraxes e difusións, e as agrupamos por cabeceiras progresistas e conservadoras -incluíndo nestas as que X.M. Pereiro denomina ‘progubernamentais’ ou sen liña editorial definida-, ou entre as de ámbito local e galego, ou entre as propias e as alleas -propiedade de grupos de comunicación con centro de decisión fóra de Galicia- observaremos, creo eu, que non hai tanto desequilibrio na oferta como parecería a simple vista. Se comparamos a porcentaxe de cabeceiras/tiraxe/difusión de medios progresistas en España coa realidade galega non hai tanto espazo para un xornal progresista como podería parecer -El País, Público, en certa medida Xornal e unha miríade de pequenos medios dixitais. Se nos comparamos con outras nacionalidades históricas onde hai cabeceiras propias de ámbito ‘rexional’ e non exclusivamente ‘local’, a cota de mercado destes medios ‘nacionais’ é pequena e limitada, e xa que hoxe por hoxe Galicia non alcanza o 50% de conciencia identitaria deses outros territorios -por apuntar unha cifra- a cota correspondente para un xornal ‘en clave galega’ é aquí aínda menor. Cabe facer outra comparación en termos de lingua ou idioma, pero déixoa para o último apartado.

b) O financiamento

Ademais das diferentes concepcións do trasfondo político do novo medio e da cuestión da pluralidade, cómpre apuntar outra bifurcación no debate: a forma de financiamento. Existe unha tendencia certa a concibir este novo medio como empresa creada baixo o financiamento dun poder económico preexistente, idea que é de aplicación mesmo a parte daqueles que apostan por que este novo medio se cree desde abaixo -mediante a interacción bidireccional e a participación horizontal e distribuída, combinando profesionais e colaboradores remunerados-. A constatación de que un medio dunha certa dimensión só se sostén financeiramente con base a intereses e beneficios alleos ao mundo do xornalismo, e a evidencia da precariedade -ou directamente do paro- en que sobreviven moitos xornalistas na actual situación económica contribúen para que esta percepción sexa case xeral.

Así en canto ao financiamento temos tres opcións básicas posibles: o modelo Xornal-A Nosa Terra/Vieiros baixo o ‘mecenazgo’ ou ‘dumping’ dunha empresa de tamaño grande ou pequeno -independentemente do tamaño o financiamento é da mesma natureza-, a do medio sufragado maiormente por achegas ao capital e subscricións no que denominaríamos modelo Tempos Novos/Edicións de Referencia -e no que a publicidade non podería considerarse un input fundamental, moito menos nun principio-, e a dun medio non profesional que cando menos nos seus inicios sería puramente colaborativo ou modelo Blogaliza/Chuza!. Como pode apreciarse, para denominar cada opción escollín como mínimo dous exemplos de medios, cando menos un que perviviu e outro que non, con ánimo de visualizar de que o éxito ou fracaso do novo medio non depende centralmente, creo eu, do seu xeito de financiamento.

Dun lado, se atendemos á rendibilidade económica sen lugar a dúbidas as iniciativas sen dumping son as que se sosteñen en maior medida polos seus propios medios e con base no seu bo facer: coñecen de primeira man o que son as condicións do mercado e a continua esixencia de competitividade e calidade, e eventualmente de traballo comercial, para seguir tirando. Doutro lado, se atendemos á realidade de que mesmo a maior parte destes medios dependen nalgunha medida das subvencións institucionais ou da publicidade institucional/partidaria -cun certo nivel variábel de compromiso ideolóxico/filosófico-, a conclusión á que chego é que o mercado galego da comunicación -e dos xornais en concreto- está inchado na súa dimensión e distorsionado nas súas regras de funcionamento. De non existir este apoio/interese institucional-político dito mercado sería moito máis cativo, e as posibilidades de traballar ou de proliferaren novos medios máis cativas aínda.

Isto lévame a afirmar que a única vía posíbel para a creación dun novo medio, sen risco de perdas ou quebranto económico, e sen que iso sexa garantía de éxito, pasa pola forma dun medio non profesional, dixital, que moi pouco a pouco fora consolidándose, sumando tras o momento inicial e progresivamente subscritores e algo de publicidade. Ademais, malia a que politicamente creo que debera responder ás coordenadas que antes comentei, non debera esquecera nunca que para converterse nun medio de referencia a porcentaxe de información política debería ser máis reducida do que existe e existiu en iniciativas que todos temos en mente. Mesmo debera ser un valor desexábel unha certa dose de critica constante a reforma ou transformación dos partidos políticos, dos lobbies da comunicación e das relacións que se establecen entrambos.

c) Lingua de comunicación

Un dos maiores desequilibrios que existe no espazo da comunicación en Galicia está no idioma. En Galicia, como espazo bilingüe de comunicación, non existe correspondencia entre o uso idiomático e a presenza das dúas linguas nos medios. Porén este desequilibrio i) non é tan grande como podería parecer, ii) non se percibe de forma xeral como unha necesidade, senón que constitúe un fenómeno de desexabilidade social que só nunha pequena parte é unha demanda sentida e firmemente expresada; e iii) se ben grande parte da poboación vería con bos ollos o aumento da cota de galego nos medios, o certo é que a maior parte destas persoas non son consumidores nin moito menos compradores de ditos medios.

Malia a que a realidade do uso do galego e do castelán amosa porcentaxes próximas 50/50, as cifras agochan os aspectos cualitativos do debate e a realidade do consumo do uso de información nun e noutro idioma é ben diferente. En termos xerais a porcentaxe de consumo de medios en galego debe rondar o 15-25%, cota que xa se cubre de forma aproximada na televisión con dúas canles públicas, e na radio con tres canles públicas autonómicas -dúas músicais- e a rede de emisoras municipais -con diferenza os medios máis galeguizados-. A mesma porcentaxe coincide grosso modo coa proporción de contidos xerados de forma espontánea na internet desde Galicia e en lingua galega -son cifras vellas que estimei no seu día sobre o universo de blogs. Con todo, hai que ter en conta que non se trata do mesmo 20% en todos os casos, pois a penetración e a audiencia destes medios é diferente e só parcialmente coincidente.

Distinto caso é o dos medios escritos, nomeadamente a da prensa xeneralista diaria, por teren un público distinto, tanto no territorial -máis urbanizado- canto na condición socioeconómica dos seus compradores e subscritores -dimensións máis importante que a do número de lectores. Se consideramos quen e onde se compra ou se le un xornal, a miña impresión, contrastada parcialmente con datos de tiraxe e difusión e comparada con outros territorios, é que as audiencias totais e o número de cabeceiras que hai en Galicia se aproximan bastante ás condicións obxectivas do mercado -habería que desenvolver un estado máis fondo e exhaustivo para confirmar esta percepción. Como único factor de desaxuste sinalaría a atomización ou localismo da maior parte das cabeceiras, o que abriría o mercado á perspectiva dun maior peso dos medios de ámbito galego no futuro. Mais neste terreo, o ámbito informativo central das cabeceiras actuais son un reflexo da realidade existente.

Tan só en canto á porcentaxe de noticias en galego existe un déficit de cobertura, por así chamalo, déficit que cómpre entender á luz de que unha boa parte dos lectores non saben nin queren ler en galego, é dicir, son refractarios ao idioma galego, en tanto outro público máis galeguizado ou mesmo galegofalante admite e le sen problemas contidos en castelán. E precisamente aquel sector con maior animadversión polo galego é ao que pertencen aqueles que detentan o poder e control da inmensa maioría dos xornais, e constitúen precisamente os referentes aspiracionais de medre social da maior parte do público dos medios que dirixen.

a, b) e c) son para min todos eles aspectos centrais do debate, e da súa análise e da interpretación correcta ou errada da realidade social, económica e política de Galicia, dependen unhas expectativas de continuidade ou un máis ou menos lento pero inexorábel camiño ao fracaso. Ou, no mellor dos casos, a unha dimensión e unha presenza mínimas e testemuñais que non mudarían susbtancialmente o panorama mediático de Galicia.

Habería outras variantes adicionais que se poderían abordar aquí, como sería a participación de medios e empresas de fóra de Galicia no lanzamento deste novo medio, ou, visto de xeito complementario, a conversión deste novo medio nunha edición ou suplemento dun medio preexistente de ámbito estatal. Non vou comentar nada sobre este punto porque descoñezo as intencións de medios como Público e porque, na miña concepción do posíbel e do desexábel, o que se precisaría en todo caso é un medio galego, non unha sucursal, nin sequera un medio confederado, en parte por tentar configurar un espazo propio de comunicación dentro dunha tendencia crecente á ‘desnacionalización’ do mesmo.

2. Podemos aspirar a un xornal de subscricións ou sempre seremos dependentens de subvencións e publicidade?

En parte xa respondín a esta pregunta no punto 1b anterior.

Remarcada a idea de que o novo ou novos medios teñen na rede o seu ámbito natural de xurdimento e expansión, a pregunta sobre a forma de financiamento dun xornal é puramente aspiracional. Pódese aspirar a ter calquera forma de financiamento, subsidios incluídos. É máis, eu recomendaría todas as formas posibles, tendo en conta porén que os subsidios son unha fonte claramente flutuante e inestábel, caprichosa mesmo -unha potencial vía de influencia, presión e inxerencia-, e que a publicidade partilla en boa medida esas mesmas características -aquilo ao que me refería co nome de publicidade institucional-partidaria-, se ben cómpre recoñecer que fóra dese ámbito e xa inseridos no mercado provado o negocio da publicidade móvese nun entorno máis evoluído -non perfecto- e con regras de funcionamento máis sofisticadas -cando menso máis claras.

Subsidios? Si, pero non deben financiar o núcleo duro ou a estrutura básica do xornal. Publicidade? Si, pero virá en paralelo á audiencia, ao bo facer comercial, ao coñecemento do público e á súa condición socioeconómica -e tamén ao seu compromiso ideolóxico para co medio, chegado o caso, aínda que a experiencia demostra que en Galicia esta vía é raquítica e está atomizada e localizada. De calquera forma, folga dicir que subsidios e publicidade non deben comprometer a liña editorial do medio en ningún caso, se ben móstrome escéptico neste sentido, e considero que hoxe en día esa independencia plena só é posíbel a título individual -como xornalista- sendo inherente ás funcións do editor o manexarse con maior ou menor habelencia nese mar proceloso.

3. Precisamos dun xornalismo de investigación ou basta cun xornalismo que informe de xeito xeral?

Si, dos dous, pero temo que a demanda masiva tira máis pola información xeral que pola de investigación, e máis polas informacións xerais que polas políticas. A querencia polo xornalismo de investigación ten unha base máis profesional -á vella usanza- e política -transformación da realidade dun punto de vista progresista- que de condicións do mercado. A información política representa unha porcentaxe da superficie do papel moi superior á demandada polo conxunto dos consumidores de xornais -así o testemuñan numerosos estudos sobre a demanda e oferta de contidos, e sobre o visionado e lectura das páxinas dos xornais-, de xeito que a presenza hexemónica de información política -patente ou velada- só se explica con base nas estreitas ligazóns entre intereses políticos e económicos, polas relacións existentes entre medios e gobernos e/ou empresas.

Feita esa aclaración, o xornalismo de investigación é un investimento e o xornalismo xeral un gasto corrente, por así dicilo. Ambos son necesarios nunha empresa editora dun xornal, pero o investimento só debe facerse cando é necesario e sostíbel. Un artigo de investigación pode ser 10 veces máis caro que un artigo informativo. Quen o sufraga? Na miña visión do novo medio a audiencia e os compradores determinarán progresivamente o nivel de esixencia dos contidos.

Ben é certo que a oferta tamén xera demanda -como recorrentemente se nos tenta aprender nas facultades de economía- pero postos a comezar a casa eu non principiaría polo tellado, ou en todo caso esperaría a eventos ou sucesos de alcance xeral -eleccións, catástrofes, axitación social- para desenvolver unha estratexia fundada no xornalismo de investigación. Para darlle saída a este tipo de xornalismo ‘caro’ cómpre ter en conta ademais a existencia de confidenciais e tertulias varias, co agravante de que a súa fronteira co xornalismo amarelo son estarrecedoramente difusas, tamén en Galicia.

Non acredito por tanto que un novo xornal se poida soster soamente no xornalismo de investigación. E se falamos dun dixital o valor diferencial do novo medio debería pasar por outras cousas, na miña opinión: máis información xeral emenos política, máis informacións especializadas e menos axencias, enfoque no territorio, valor intrínseco na selección de noticias, rapidez na información, etc…

4. É posíbel a pluralidade dentro dun proxecto editorial? Cómpre que un medio teña unha liña ideolóxica marcada?

En parte xa respondín a esta pregunta no punto 1a anterior.

Pluralidade? Difícil. Como na política, é posíbel, pero sumamente difícil. E máis nunhas coordenadas críticas, transformadoras ou ideolóxicas de esquerdas. Un medio plural tería máis sentido baixo determinadas circunstancias e de forma transitoria, normalmente para facer fronte á adversidade ou a un inimigo común.

No concreto, un medio politicamente plural debe ocupar o espazo político e partidario de PSdeG e PSOE, cuxa centralidade está situada agora mesmo na abstención, e componse de poboación urbana de entre 30 e 50 anos, universitaria e profesional, galega e galeguista, sen adscrición partidaria. Moita menor importancia teñen, ao meu ver, posicións máis extremas ou radicais sen apenas representación política institucional, como tampouco tería importancia, para o que estamos a falar, aquela abstención sistemática dos situados permanentemente fóra do sistema -se é que tal cousa é posíbel.

Ideoloxía? Si. Marcada? Non tanto, máis ben implícita e puntual -cuestión de oportunidade. Se se quere informar e transformar o mundo sen dúbida cómpre ter esa liña e cómpre mostrala, como san exercicio de transparencia, pero falaría máis de cosmovisión que de ideoloxía. Hoxe por hoxe non existe maior obxectividade e independencia que a que se pode encontrar nun debate aberto, contrastando informacións de varios medios, e disparando de cando en vez aínda que sexa de forma preventiva pero sempre con razóns contra a propia casa. Unha aliñación presuposta, automática e/ou definitiva cun bando ou partido paréceme prexudicial.

5. As redes sociais e blogues: son fontes de información ou dividen aínda máis os esforzos para acadar un novo medio?

No tocante á división de esforzos os blogues non supoñen maior impedimento para a circulación da información que a saída das misas das doce, os viños nas tabernas ou o botellón. Son lugares onde a xente se comunica e se pode estar, escoitando ou participando activamente na conversa.

Impiden que apareza un novo medio? Non. E en todo caso un novo medio ten que aprender a estar presente neses espazos e a interrelacionarse con eles. Se un bota contas das ligazóns que acaparan os medios tradicioais nas redes sociais ou nos portais de novas sociais verá claramente que aínda que muden os lugares as referencias e as fontes mudan máis lentamente -aínda que si, os blogs e os novos dixitais teñen o seu nicho. As tendencias do mercado e as esixencias para novos medios pasan pola innovación -ocupar os espazos emerxentes-, a especialización -afondar nos existentes-, e a segmentación do mercado -mesmo a microsegmentación-.

Calquera novo medio ten que estar presente nas grandes redes sociais, portais e servizos web de alcance mundial, mesmo estando en contra da súa filosofía ou do seu carácter pechado ou privativo -unha cousa é construír unha realidade á marxe e outra transformar a presente. E esta lección non a acaban de ter clara determinados movementos e colectivos que -lexitimamente- apostan pola creación de novos medios -limitados no seu mercado económico, ideolóxico, territorial e/ou lingüístico.

6. Pensas que o asunto Wikileaks mudará moito o xeito de informar sobre os gobernos ou será só un caso máis, semellante a outras filtracións do pasado? Influirá tamén no que a sociedade demande dos xornalistas?

O fenómeno Wikileaks tivo a súa magnitude dentro do aínda reducido e en boa parte endogámico mundo da internet, pero só acadou algo de repercusión masiva cando foron os propios medios tradicionais quen mediaron na difusión dos papeis. Se algunha virtude pode ter Assange sería -hipoteticamente e á marxe dos personalismos e do debate sobre a súa figura- ter comprendido -se é que foi así- que en determinada fase dunha estratexia de filtracións a escala planetaria e a medio prazo alguén tería que ter feito precisamente iso: asumir a contradición de que para aumentar a importancia da rede e de ferramentas de liberdade informativa como Wikileaks é necesario ir alén da internet e usar/ser-usado os/polos medios tradicionais.

Dubido que Wikileaks, Openleaks e outros proxectos vaian tirar embaixo goberno ningún. Iso sitúa a súa influencia e importancia lonxe do que supuxo o Watergate, por exemplo, aínda que é certo que parte desta condición de imposibilidade se deba non á súa natureza nin tampouco ao seu bo ou mal facer senón ao feito de que detrás de Wikileaks con hai intereses e poderes de entidade que noutros casos actúan por detrás promovendo os escándalos en beneficio propio. Acredito máis en determinados efectos pequenos e contantes e sumados, na activación de ligazóns sociais febles, que con ocasión de determinados acontecementos eclosionan en movementos e protestas organizadas, estes si con maior alcance político.

Doutro lado, creo que Wikileaks veu a visualizar algo que algunha xente xa sabía e moita outra xa intuía. Quizá os máis sorprendidos polas revelacións fomos as persoas que aínda conservamos -conservabamos?- algún crédito na política partidaria e na orde mundial -entendida ao xeito tradicional. En xeral, o que eu vexo posto en cuestión, máis que este ou aquel goberno, é a credibilidade nos sistemas democráticos de representación política e a mesma validez do sistema xurídico e das leis -o que tantos denominan ‘Estado de Dereito’-. E o certo é que, en certa medida, esta deslexitimización dos gobernos contribúe máis á ocupación dos espazos de representación política polas forzas conservadoras e os poderes económicos do capitalismo neoliberal, ou ao caos, que a fornecer argumentos e ferramentas para unha nova forma de gobernanza.

Confío, porén, en que Wikileaks si pode ter algún valor no ensino e na adquisición da condición de xornalista, e que mude determinadas actitudes no xeito de informar e de publicar.

7. Cres que é necesario un xornalismo moi pegado á realidade ou sería máis conveniente outro tipo de xornalismo máis reflexivo e cun prazo de reacción ante os acontecementos máis sosegado?

En parte xa respondín a esta pregunta no punto 3 anterior.

Creo que non existe mercado para un medio de comunicación de periodicidade superior ao día. Toda creación nese sentido ou está ocupada por revistas e voceiros preexistentes, ou a concibo máis como suplemento semanal -non dominical- dun medio diario.

8. Nunha sociedade que potencia a figura do consumidor-produtor de información cal é a función, se é que teñen algunha que cumprir, dos xonalistas?

Atinar na ordenación, filtrado e selección da noticia e gañarse a pulso a credibilidade, tanto no plano individual do xornalista canto no colectivo como medio de comunicación.

Addenda

Botei de menos unha pregunta sobre as posibilidades de colaboración dun novo medio cos medios existentes, aínda que adianta a miña visión escéptica -cando non pesimista informada- sobre a viabilidade de tales colaboracións ou sinerxias. A experiencia demóstrame que prevalecen os intereses empresariais e persoais -e o individualismo se se quer- e que á vista diso todo éxito dun novo medio pasa polos acertos propios e a dinámica de competencia aberta cos medios preexistentes.

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , , | 1 comentario

Os medios de comunicación galegos a debate. Presentación do acto.

 

Disque nunha sociedade democrática a cidadanía ten acceso á información. Iso é unha falacia! Se Charles Foster Kane fose un tipo da Coruña, teríamos que renderlle gabanzas polo seu imperio xornalístico? Acaso somos máis libres grazas a New York Times ou The Guardian? Se Pullitzer fose de Mondoñedo e William Randolph Hearst de Cambados debaterían na prensa escrita en galego? Seremos máis críticos a canta máis información poidamos chegar? Ou acaso máis pailáns? Asegúranos a axencia EFE ou Europa Press unha fonte verídica?

Poñámonos serios.

 O 2010 podería ser considerado coma un annus horribilis para saúde do exiguo sistema de medios de comunicación cos que contaba a esquerda nacional galega. O portal Vieiros pechaba despois de varios anos informando en galego e cunha visión galega. O semanario A Nosa terra pasaba por problemas económicos e laborais e deixaba de editarse en papel. E os responsables de Chuza, o portal de novas non xerárquicas, decidían botar tamén o cerrollo aínda que logo resucitaría.

Malia existiren aínda outros medios que resistían á maré de peches, a sensación que se estendía pola rede coma un regueiro de pólvora é que o país non deixaba de ceder espazos informativos xusto no momento en que un PP ideoloxicamente moi agresivo e desacomplexado se propuña levar a cabo o seu programa de máximos, tanto no eido social coma no cultural e lingüístico, contando, ademais, co apoio e soporte non só da práctica totalidade dos medios de comunicación privados que actúan no país senón tamén co da Compañía de Radio Televisión de Galicia.

Facéndose eco deste desacougo, o mesmo que xa fixera coa cuestión da lingua no acto sobre os neofalantes, o Colectivo A Nave das Ideas proponse achegar o seu gran de area a un tema que preocupa. Foi así que naceu a idea de potenciar o debate e buscar puntos de unión arredor da necesidade de dotármonos duns medios de comunicación que poidan competir eficazmente coa apisoadora mediática da dereita na cada vez máis necesaria batalla ideolóxica.
Este debate impulsado pola Nave está a ter lugar xa na rede, concretamente no noso blog, a través dunha serie de minientrevistas a persoas que, xulgamos, teñen moito que dicir sobre o tema.

 A próxima celebración dunha charla-debate que contará coma convidados aos xornalistas Marcos Pérez Pena, Comba Campoy e máis Carlos Barros pretende poñer o broche a esta tentativa de axitar un pouco as augas contra calquera idea de resignación para que entre todos e todas sexamos quen de xerar algún tipo de sinerxia que propicie o artellamento desas ferramentas informativas que tanto precisamos.

 Se ti tamén pensas que é necesario pensar e actuar arredor desta cuestión, se queres participar e non quedar na casa a velas vir, convidámoste a pasar pola Casa da Cultura de Vigo o vindeiro 25 de marzo ás 20:00 horas.

Non faltes!”

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , | 1 comentario

Emilio Xosé Ínsua opina sobre os medios de comunicación galegos

Cando faltan só uns días para que celebremos o debate sobre os medios de comunicación publicamos aínda algunha opinión máis. Neste caso a de Xosé Emilio Ínsua, investigador e activista cultural.

A grave crise e mesmo definitiva desaparición case simultánea de varios medios de comunicación de noso, o semanario A Nosa Terra, o dixital Vieiros e o xornal comarcal A Peneira, debería ter servido xa para abrir no campo do galeguismo unha fonda reflexión que constituíse o necesario paso previo para afrontar reformulacións que permitisen soñar con poñer en pé novamente e en breve prazo empresas xornalísticas de factura se non idéntica, semellante (“millorante” máis ben) ás citadas.

 Mais nisto, como en moitas outras facetas, aplicamos aquilo de que “mentres o pau vai e ven, descansa o lombo” e ficamos a velas vir, exasperantemente quedos, nunha parálise que intensifica o sentimento de frustración.

 Conformámonos, consolámonos e mesmo compracémonos en nos autoenganar botándolle a culpa de todo aos factores “externos”, a comezar polo pernicioso (des)goberno de Feijóo (que aí o está, efectivamente), porque así escusamos cuestionar de raíz as experiencias fracasadas e procurar os porqués últimos desas derrotas: o atinado ou non de liñas editoriais seguidas antano, os métodos de traballo implementados, os graos de pluralidade ideolóxica atinxidos, os niveis de diversificación nos contidos despregados, os xeitos de diálogo participativo e implicación coa comunidade lectora postos en marcha, a eficacia publicística e profesionalidade acadadas, as derivas nocivas pola excesiva dependencia institucional ou partidaria que se puideron abrazar, as estruturas de redacción e administración utilizadas, etc., etc.

 Se a todo iso engadimos o minifundismo mental contaxioso e, o que é peor, pagado de si que algúns partidos e sindicatos prefiren cultivar esta última tempada, na mellor tradición do ineficaz resistencialismo meduliano, antes que perder o absoluto control de calquera elemento en que teñan cuota de participación, a cousa está en que o galeguismo nin case posúe medios, nin semella ter como prioridade poñerse ao labor de telos… En fin, xa cantou Xocaloma, nos seus tempos, “non sei quen amañará o país”… e nesas aínda estamos, ao que se ve.

 Cada un dos medios galeguistas finados tiña, alén das súas especificidades técnico-profesionais, as súas virtudes e os seus defectos como realizacións. Das primeiras deriva esta especie de “baleiro” existencial grande que sentimos, a pesar de todos os pesares, pola súa ausencia, día a día e semana a semana desde hai meses. Dos segundos ninguén semella ousar falar, porque sería amentar a soga na casa do aforcado ou porque da exhibición pública dos “trapos sucios” intestinos, pénsase, só sairía gañando a “brigada de demolición” instalada en San Caetano.

 Mais haberá que poñerse dunha vez ao labor de análise e disección, para que, diagnosticada a ferida e as causas complexas do mal que os atacou, sexa posíbel comezar a rexeneración dese tecido, tan fundamental para que o corpo enteiro do país soñado se recupere. Se as xornadas de “A nave das ideas” cumpren esa pioneira sesión diagnóstica, non será mal servizo e, se cadra, ata poden chegar a ser un comezo…

 En derradeiro extremo, ese xornalismo anovado que necesitamos ten que ser fondamente galego (compromiso coa lingua e coa cultura propias, visión desde e para o país…), sinceramente democrático e pluralista de verdade, o máis interactivo que poida e rabiosamente “investigador” (se por tal entendemos un xornalismo esforzado en desvelar os mecanismos de funcionamento que a propaganda e os status quo de toda caste se empeñan en ocultar ou maquillar). Ademais, ten que estar “participado” por amplas bases de pequeno accionariado e asentado sobre amplas listaxes de asinantes. Debe, finalmente, estar moi apegado ao territorio, atento e aberto aos movementos sociais e ser, en derradeiro caso, menos noticioso do que interpretativo. A fórmula é doada de enunciar… mais quen lle vai pór o axóuxere ao gato?

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , , | 1 comentario

Antón Baamonde opina sobre os medios de comunicación galegos

Como unha parte máis do debate que terá lugar o vindeiro 25 de marzo en Vigo, a Nave das Ideas estalle a preguntar a distintas persoas a súa opinión sobre a ausencia de medios de comunicación galegos comprometidos e potentes así como sobre o papel dos novos xeitos de comunicación e información como son as redes sociais e os blogues. Velaquí as opinións do profesor e colaborador en prensa Antón Baamode:

1. Precisa Galiza dun novo medio de comunicación? En caso de que si, cales serían os seus trazos?

Non  é  seguro  que  haxa  marxe  no  mercado. Pero  do  punto  de  vista  da  liña  editorial:  si. El País  ed. Galicia  e  Xornal  non  cubren  todo  o  espazo  progresista  e  galeguista.

2. Podemos aspirar a un xornal de subscricións ou sempre seremos dependentens de subvencións e publicidade?

Das  vendas,  da  publicidade,  das  subvencións:  xa  está  inventado  de  qué  vive  o  xornalismo  -a  grande  dúbida  é  o  modelo  de  negocio  na  rede-. Sobre  as  suscricións:  dada  a  miña  experiencia  son  moitos  máis  os  que  afirman  a  necesidade  dun  medio  que  os  que  están  dispostos  a  sostelo.Non descubro  nada  se  afirmo  que  en  Galicia  os  límites  son  evidentes  e  que  abunda  a  hipocresía.

3. Precisamos dun xornalismo de investigación ou baste cun xornalismo que informe de xeito xeral?

Claro  que  é  necesario  o  xornalismo  de  investigación. Pero  é  caro.E  non  é  fácil  atopar  xornalistas  que  saiban  cousas  e  escriban  ben. Para  mostra os  periódicos  que  hai.

4. É posíbel a pluralidade dentro dun proxecto editorial? Cómpre que un medio teña unha liña ideolóxica marcada?

Dentro  dunha  orde. Un  xornal  representa  tendencias  sociais  de  fondo  e,  por  tanto,  aí  ten  as  súas  posibilidades  e  as  súas  fronteiras.

5. As redes sociais e blogues: son fontes de información ou dividen aínda máis os esforzos para acadar un novo medio?

Son  fontes  de  información,  claro. Pero  para  sectores  relativamente  reducidos  -aínda  que  cada  vez  máis  amplos-. Teñen  o  defecto  de  que  poden  crear  o  efecto  -falso-  de   que  son  máis  eficaces  e  influíntes  do que  son.

6. Pensas que o asunto Wikileaks mudará moito o xeito de informar sobre os gobernos ou será só un caso máis, semellante a outras filtracións do pasado? Influirá tamén no que a sociedade demande dos xornalistas?

Non  sei.

7. Cres que é necesario un xornalismo moi pegado á realidade ou sería máis convinte outro tipo de xornalismo máis reflexivo e cun prazo de reacción ante os acontecementos máis sosegado?

Bo  xornalismo:  que  contextualice e  suliñe  a  actualidade. Tamén  que  ofreza  interpretacións  de  fondo  e contribúa  a  crear  axenda.
 
8. Nunha sociedade que potencia a figura do consumidor-produtor de información cal é a función, se é que teñen algunha que cumprir, dos xonalistas?

Bos  xornalistas:  bos  escritores  e  con  ideas  na  cabeza  para  alimentar  o  feed-back  social. Non  falabaratos  na  clandestinidade  enchendo  o  seu  pequeno  ego.

 

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , , | Comentarios desactivados en Antón Baamonde opina sobre os medios de comunicación galegos

María Reimóndez tamén opina sobre os medios de comunicación galegos

Como unha parte máis do debate que terá lugar o vindeiro 25 de marzo en Vigo, a Nave das Ideas estalle a preguntar a distintas persoas a súa opinión sobre a ausencia de medios de comunicación galegos comprometidos e potentes así como sobre o papel dos novos xeitos de comunicación e información como son as redes sociais e os blogues. Velaquí as opinións da activista e colaboradora en prensa María Reimóndez:

Dicir que unha información plural é a única maneira de exercer criticamente a cidadanía pode parecer algo evidente, mais nos tempos que corren cada vez semella resultar máis necesario recitar este mantra. Isto quere dicir que se a sociedade galega quere estar integrada por cidadás e cidadáns e non só por consumidoras e consumidores, o requisito de acceder a unha información plural é unha necesidade imperiosa. O dominio dos xornais de dereita amosan a cara máis escura do déficit democrático galego. As radios, a tele etc.

Este nobre obxectivo vese inzado de dificultades dado que os intereses económicos parecen ser nos tempos que corren o único interese e a cidadanía activa padece unha sobrecarga de subscricións importante. As subvencións e a publicidade son vías de financiamento que non deben determinar as políticas editoriais, e isto debe reclamarse. Isto é necesario porque unha cousa son as redes e os blogs e outra a información fornecida por profesionais, que debe manter un mínimo rigor, contrastarse, ser reflexiva.

Pero en Galicia, nas periferias temos moitas alternativas de calidade porque a necesidade agudiza o enxeño, estruturas máis horizontais e de base que responden a diferentes intereses.

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , , | Comentarios desactivados en María Reimóndez tamén opina sobre os medios de comunicación galegos

Que pensa Daniel Salgado dos medios de comunicación galegos?

Como unha parte máis do debate que terá lugar o vindeiro 25 de marzo en Vigo, a Nave das Ideas estalle a preguntar a distintas persoas a súa opinión sobre a ausencia de medios de comunicación galegos comprometidos e potentes así como sobre o papel dos novos xeitos de comunicación e información como son as redes sociais e os blogues. Velaquí as opinións do xornalista Daniel Salgado:

1.  Precisa Galiza dun novo medio de comunicación? En caso de que si, cales serían os seus trazos?

Penso a resposta a esta cuestión á inversa da súa formulación. Que eu considere necesario un novo medio de comunicación para este país depende de cales sexan os trazos dese medio. Porque, por caso, antes da fin de abril a Secretaría Xeral de Medios vai repartir 84 novas licenzas de radio en frecuencia modulada. Son eses os novos medios de comunicación que “precisa Galiza”? E logo habería que precisar que enxergamos por Galiza. Non quero facer socratismo, pero moitas das empresas que levarán algunha desas licenzas fan parte de Galiza. O que, na miña opinión, falta –como usuario pero tamén como traballador- son medios inequivocamente de esquerdas que procuren modelos empresariais que refuguen da explotación do traballo asalariado. Teño a cabeza en Il Manifesto italiano – e sei das súas dificultades económicas actuais- ou Tageszeitung alemán.

2. Podemos aspirar a un xornal de subcricións ou sempre seremos dependentes de subvencións e publicidade?

Para responder a esta pregunta sempre podemos citar o magnífico exemplo da esquerda vasca e como conseguiron crear un xornal de masas a partir das subcricións populares. Pero iso coloca no debate outra cuestión, ao meu ver a cuestión central. Os medios de comunicación da esquerda deben ser unha derivada da vitalidade dos movementos sociais progresistas, do seu combate pola hexemonía política, da súa non renuncia. Sobre a cuestión das denominadas subvencións habería que fiar moito máis fino: ao cabo, o sistema de subvencións non é máis que un mecanismo de redistribución da riqueza colectiva. Outra cousa é que os sucesivos gobernos as teñan utilizado engordar a conta corrente do patrón de La Voz de Galicia ao cambio dunha non sempre conseguida –vid. bipartito- adhesión informativa. Pero non deberiamos caer nun discurso veadamente neoliberal ao respecto. Sei que non resulta doado.

3. Precisamos dun xornalismo de investigación ou abonda cun xornalismo que informe de xeito xeral?

Sinto cinxirme a un tópico, pero son dos que, dalgún xeito, pensa que o bo xornalismo é aquel que dá a saber aos lectores cousas que alguén quere que non se saiban. Ou aquel que é quen de mapear realidades ocultadas. Á ecuación engadiríalle a orientación esquerdista que a min me gustaría para un novo xornalismo en Galicia.

4. É posíbel a pluralidade dentro dun proxecto editorial? Cómpre que un medio teña unha liña ideolóxica marcada?

Non coñezo ningún medio de comunicación que non teña unha liña ideolóxica marcada. O máis honesto é explicitala e non facer como a meirande parte da prensa galega diaria, na que non existe o xénero do editorial. Sobre a cuestión da pluralidade, habería que definir o termo, que na súa acepción máis común semella importado dun liberalismo preguiceiro. Tal e como está configurado na actualidade o campo mediático en Galicia, o que engadiría pluralismo sería un xornal marxista leninista, ou un diario con óptica anarquista, ou un semanario que fornecese de materia para pensar Galicia dende o punto de vista das esquerdas teóricas e prácticas emerxentes no planeta. E non un novo modelo de cotas onde escriba un do Bloque, outro do PSdeG e outro do PP –isto é o que as empresas xornalísticas entenden habitualmente por pluralismo.

5. As redes sociais e blogues: son fontes de información ou dividen aínda máis os esforzos para acadar un novo medio?

Calquera cousa pode ser unha fonte de información. Agora ben, e iso é algo que adoito se esquece, o xornalismo implica unha serie de mecanismos e procedementos –o oficio- que o diferenzan dese simplista contar-o-que-pasa dun suposto e falsamente denominado “xornalismo cidadán”. En todo caso, as redes sociais e os blogues tamén son un síntoma do despezamento dos espazos públicos e comúns e do esvaecemento das sociedades de masas en que naceu o xornalismo e as súas estruturas de traballo tal e como aínda as entendemos.

6. Pensas que o asunto Wikileaks mudará moito o xeito de informar sobre os gobernos ou será só un caso máis, semellante a outras filtracións do pasado? Influirá tamén no que a sociedade demande dos xornalistas?
 
Cústame moito identificar o que de novidoso respecto ao xornalismo habitual hai no asunto Wikileaks. Ao cabo, trátase de alguén que accedeu a unha información que alguén non quería ver publicada e que empregou os medios de comunicación como o que ese sintagma exactamente indica: para mediar na comunicación pública dos materiais. E as empresas de comunicación fixeron o seu traballo coas limitacións que implican as súas estruturas de propiedade e as súas opcións ideolóxicas. Estas consideracións non me impiden, nin moito menos, negar a importancia dos contidos de Wikileaks e da súa revelación. Non concordo en absoluto con quen o menospreza ou co cinismo de certa esquerda ao respecto, ese “xa o sabiamos” resabiado que tanto dano fixo ao movemento emancipador durante os anos noventa. Manteñamos a capacidade de indignación, por favor.

7. Cres que é necesario un xornalismo moi pegado á realidade ou sería máis convinte outro tipo de xornalismo máis reflexivo e cun prazo de reacción ante os acontecementos máis sosegado?

Hai anos que existe un xornalismo arrimado á reflexión e á intepretación do que acontece. Atópasa entre a New Left Review e algunhas reportaxes que (aínda) se poden ler na prensa empresarial ou determinados traballos editados en forma de libro –de Cidade de cuarzo de Mike Davis a Mamadú vai morrer, do italiano Gabriele del Grande, ao 18 Brumario de Napoleón Bonaparte- ou ás veces na Trabe de Ouro ou no NGZ. Sempre pensei que a prensa de papel debía tender a non competir, nin do punto de vista cuantitiativo nin do cualitativo, coa televisión, a radio ou, máis recentemente, Internet. Que debería trazar unha vía apoiándose no que pode ofrecer de singular. E sempre pensei que ese modelo reflexivo e intepretativo é o que fai valiosa esa estraña profesión do xornalismo.

8. Nunha sociedade que potencia a figura do consumidor-produtor de información, cal é a función, se é que teñen algunha que cumprir, do xornalismo?

Coido que algunha das respostas anteriores levan implícita a miña opinión ao respecto. De continuar vixente o actual modo de produción e non virar en sentido progresista, o xornalismo continuará implicando unha serie de técnicas non espontáneas e que cómpre aprender. Decote, nos medios militantes, falta a teorización sobre en que debe consistir unha información de calidade. Desconfío, xa o dixen antes e non se trata de gremialismo, dese optimismo tecnolóxico –adoito inducido empresarialmente- que fala de xornalismo cidadán e que o que produce, moitas veces, é información de baixa calidade. O que non quere dicir, nin moito menos, que entre os profesionais todo sexan prácticas de primeira. De feito, os propios profesionais son en boa parte responsábeis do descrédito da profesión.

9. Que funcións pensas que deben cumprir as administracións públicas a respecto do dereito a unha información de calidade?

Das actuais administracións públicas e dos actuais modelos estatais no Occidente desenvolvido, pouco agardo. Teño a aguda sensación de que vivimos unha fin de época e o capitalo-parlamentarismo non é quen de cumprir outra función que a que xa cumpre. As empresas mandan e ordenan e a soberanía popular desaparece. Nunha ordenación social diferente, a administración das cousas deberá ofrecer un regulamento para garantir o pluralismo real e daquela impedir o monopolio e censurar, sei que o verbo é delicado, prácticas informativas non axustadas a un xornalismo de calidade. É dicir, non permitir a publicación a mantenta de embustes baixo o epígrafe de información.

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , , | 1 comentario

Que pensa Manoel Santos dos medios de comunicación galegos?

Como unha parte máis do debate que terá lugar o vindeiro 25 de marzo en Vigo, a Nave das Ideas estalle a preguntar a distintas persoas a súa opinión sobre a ausencia de medios de comunicación galegos comprometidos e potentes así como sobre o papel dos novos xeitos de comunicación e información como son as redes sociais e os blogues. Velaquí as opinións de Manoel Santos, director de Altermundo:

1. Precisa Galiza dun novo medio de comunicación? En caso de que si, cales serían os seus trazos?

Pois aínda que pareza estraño cheguei á conclusión de que non. Sería bo, mais non o precisa. Explícome:
Se falamos da Galiza á que moitos aspiramos, dun país emancipado –cando menos mentalmente– e galeguizado, que camiñe cara a un cambio radical deste nocivo modelo de sociedade con hexemonía ultraliberal –e españolizadora– que temos, sen dúbida sería necesario. Un medio de comunicación de liña moi progresista, moi galega, que atendese ao que lle acontece a xente e non ao poder, mesmo achegada a moitas teses antisistémicas ou transformadoras, axudaría moito. Porén, hai que ter en conta que un medio de comunicación como o que plantexamos sería expresión das necesidades populares, e non parece que as necesidades populares galegas precisen del. Isto é, non xorde primeiro o medio e despois a masa crítica que o apoia, senón ao revés. Do contrario, xa tería xurdido, e non se terían esfarelado proxectos como Vieiros e A Nosa Terra sen que ninguén movese un dedo, e tampouco terían fracasado outros que a duras penas sobreviven, como Galicia Hoxe que, lembremos, é o único xornal en galego e conta cunha liña editorial ben progresista e mesmo nacionalista en moitos aspectos.
Ao que vou realmente é a que o que Galiza precisa en primeira instancia, antes de falarmos de medio ningún, é militancia, compromiso, e iso non existe. Militancia política, militancia social, militancia na defensa da lingua, militancia na defensa dos sectores públicos… E militancia non é acudir a manifestacións unicamente. A militancia no caso que nos ocupa supón un esforzo, tamén económico, para procurar medios de expresión propios e militar neles. É obvio que nunca imos estar de acordo na totalidade dunha liña editorial, mais debemos ter prioridades, valorar antes o que temos en común que o que nos diferenza, de xeito que non se entende como o único diario en galego que existe –e si, estou a defender a Galicia Hoxe– non teña 12 ou 15 mil lectores. Non saíron 50 mil en Compostela para defender o galego? Isto só é explicábel se concluímos que no galeguismo, e especialmente no nacionalismo, deste país pesa moito máis o sectarismo e o interese propio que a defensa da lingua, das ideas… e do país.

2. Podemos aspirar a un xornal de subscricións ou sempre seremos dependentes de subvencións e publicidade?

Ligaría esta pregunta coa reflexión de enriba. Non vexo condicións para iso, mais por outra banda non debemos cesar no empeño de logralo e debemos experimentar por aí, non queda outra.
A este respecto gustaríame convidarvos, para sermos máis explicativos, a botar unha ollada ao exemplo vasco. O peche ilexítimo de Egunkaria en 2003 foi respostado, en apenas uns días, con 24.000 subscricións –realmente accións– para crear Berria. Iso é militancia, e o demais laídos improdutivos! Achégovos a ligazón a un breve artigo que escribín ao respecto, sempre pedindo desculpas pola autopromoción: http://www.altermundo.org/content/view/3403/292/
Algo similar acontece en Catalunya, onde El Periódico vende máis na súa edición en catalán que en castelán, de xeito que mesmo La Vanguardia sairá con edición íntegra en catalán a partir de maio. Xa sei que non somos vascos nin cataláns, pero de aí a que nin un 10% dos votantes nacionalistas, por falar do sector que máis sensibilidade podería ter por exemplo coa lingua, non sexa quen de apoiar os poucos proxectos que tivemos ou aínda temos di bastante de a que podemos aspirar. A ben pouco por agora. Queda moito traballo aínda, no eido social e político, para que podamos contar con ese medio de comunicación soñado.

3. Precisamos dun xornalismo de investigación ou basta cun xornalismo que informe de xeito xeral?

As dúas cousas van ligadas. Por unha banda a información pura, aséptica, non existe, pois sempre depende da visión do mundo que teña quen escribe e a interpretación que ofreza do acontecido. Pola outra, un medio de comunicación como o que plantexamos se a algo debe aspirar é a ter incidencia e influencia, quer no político quer no social, e para iso debe ir máis aló da información, tratando na medida do posíbel de espir a realidade para crear masas críticas.
Neste sentido, débese dar información, digamos de ámbito local, que é máis plana pero moi necesaria para que o lector saiba o que está a acontecer; información máis analítica que trate de ter incidencia e de interpretar o noso mundo; e mesmo información ligada co xornalismo “de investigación”, malia que esta última corresponde a un nivel superior nas posibilidades económicas dun medio. Poucos poden facela.

4. É posíbel a pluralidade dentro dun proxecto editorial? Cómpre que un medio teña unha liña ideolóxica marcada?

E que non sei o que é a pluralidade. Satisfacer as ópticas empresariais á vez que atenda ás ansias da esquerda social? Pois non. Atender á necesidade de información da esquerda aliñada co PSOE e co BNG? Pode ser. En todo caso, para iso hai que facer evidentemente un xornalismo cunha liña ideolóxica algo marcada –outra cousa é imposíbel–, mais non radical e sectaria. Pode ser plural, mais con lóxicos límites e cousas moi claras.

5. As redes sociais e blogues: son fontes de información ou dividen aínda máis os esforzos para acadar un novo medio?

As dúas cousas. En internet hai moitos mundos, moitas informacións e de todo tipo, certas e non certas, ben feitas e dabondo perralleiras, críbeis e fantasiosas… Se o confiamos todo ao modelo internet –falo de modelo porque pode haber en internet un medio co modelo de produción de información similar ao do papel– actual mal imos, e iso está a acontecer nunha parte da nosa sociedade, nomeadamente a máis moza, que cada vez máis só utiliza este medio para se informar.
As redes sociais son instrumentos moitas veces útiles, para certas cousas, como antes o foron as “octaviñas” e os “cartaces”; e existen blogs con moito criterio, que están ao nivel de calquera xerador de opinión da gran prensa; mais si é certo que, perante a desazón creada pola ausencia de medios de comunicación progresistas de entidade, demasiada xente tende a se illar en internet. Incluso demasiados xornalistas e informadores tenden a crear o seu propio proxecto en forma de blog abandonando a loita por xerar as sinerxías necesarias. Iso na Galiza de hoxe é máis patente ca nunca. Internet naceu para unir, e dalgún xeito, neste xurdir incansábel de blogs, está a separar cada día máis.
En todo caso, gustaríame rematar dicindo que gastamos demasiado tempo en reflexionar sobre a necesidade ou non da existencia dun novo medio e de como debería ser este. Iso está ben, mais mentres tanto os poucos proxectos que hai van morrendo. Non somos quen de facer nada sólido. Se cadra deberiamos apoialos máis decididamente e si, dende aí irmos traballando para obter, digamos, o medio “ideal”.

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , , | Comentarios desactivados en Que pensa Manoel Santos dos medios de comunicación galegos?

Que pensa Roberto Noguerol dos medios de comunicación galegos?

Como unha parte máis do debate que terá lugar o vindeiro 25 de marzo en Vigo, a Nave das Ideas estalle a preguntar a distintas persoas a súa opinión sobre a ausencia de medios de comunicación galegos comprometidos e potentes así como sobre o papel dos novos xeitos de comunicación e información como son as redes sociais e os blogues. Velaquí as opinións do ex-xefe de redacción de Vieiros Roberto Noguerol:

1. Precisa Galiza dun novo medio de comunicación? En caso de que si, cales serían os seus trazos?

Non só un medio, senón todos os posibles. O nacemento dun medio sempre é unha boa noticia. Mais o país semella estar nestes momentos aínda en proceso de desfacerse de medios existentes… E cando falamos de medios non debéramos cinguirnos só a medios xeralistas. Galicia tamén precisa de espazos informativos temáticos que non están ben cubertos. Por outro lado, dun xeito especial, lembraría que o mapa radiofónico galego permanece eivado desde hai anos e que a radio demostrou ser un medio cunha capacidade de penetración e unha importancia indiscutible mesmo no novo ecosistema debuxado coa chegada das TIC. As equivocadas decisións políticas e a falta de ambición por outro lado impediu un mapa radiofónico galego máis fértil.
En todo caso, a min a curto prazo preocúpame máis a febleza dos medios aínda existentes que a aparición de novos medios. É dicir, estamos convencidos da necesidade da aparición de novas propostas que cubran espazos como o deixado por Vieiros, pero temos cabeceiras aínda vivas que necesitan de toda a axuda e o impulso posibles. Témome que unha sociedade que non demostre xenerosidade e capacidade de tender pontes para axudar a consolidar cabeceiras mediáticas xa existentes pode demostrarse incapaz de botar á luz novas cabeceiras…

2. Podemos aspirar a un xornal de subscricións ou sempre seremos dependentes de subvencións e publicidade?

Ser “dependente” ten unha implicación diferente se falamos de subvencións ou de publicidade.
No que respecta ás subvencións, dende Vieiros tiñamos proposto non sen ironía en máis dunha ocasión que se suprimisen directamente. Especialmente as supostamente adicadas a promover a publicación en galego. Obviamente Vieiros, sendo medio diario e en galego, non recibía esa axuda. Pero un medio que publicase un 1% das súas noticias en galego era gorentosamente subvencionado. Entón se cadra o problema non é a existencia de subvencións, senón a xestión e funcionamento destas. Se hai criterios claros, sexa a lingua ou outros, e transparencia no outorgamento e aproveitamento destas, non debera asustarnos a súa existencia. Por exemplo, un medio tan ambicioso como Ara, recentemente nacido en Cataluña, expuxo directamente aos seus lectores, nun inédito xesto, cales e por que eran as cantidades recibidas en concepto de subvención por parte da Generalitat. En todo caso, insisto, hai quen quedou coa equivocada idea de que Vieiros desapareceu por non ter subvencións, cando isto non é certo. Vieiros non tiña subvención no tempo de Fraga, non a tivo apenas co bipartito e non mudou a cousa co novo cambio na Xunta. Creo que é importante que esa lección quede clara para que non se centre o debate neste aspecto.
No que lle toca a publicidade, calquera novo medio que naza ou os xa existentes non deberan ter medo a impulsar o proxecto por esa vía. Moi ao contrario, deberan ser ambiciosos e tratar de profesionalizar o maior posible esa área do proxecto. Mais témome que o complicado é precisamente o labor comercial necesario, a constatación de que o actual contexto económico é o peor dos posibles. E outra advertencia: o risco de que a “dependencia” da que falabamos, se estabeleza por unha inserción maioritaria de publicidade de administracións no canto de publicidade empresarial.
No que respecta a subscricións creo que é unha estratexia moi importante, mais cinguiría o debate á prensa tradicional, xa que internet non está madura aquí como para solicitar o pagamento por contidos. Penso que Tempos Novos e Novas da Galiza teñen demostrado a capacidade de engraxar un proxecto informativo por medio de subscricións. Un produto aguerrido e de calidade que ten por tras o soporte de centos de subscritores. Iso ten un valor incalculable.

3. Precisamos dun xornalismo de investigación ou baste cun xornalismo que informe de xeito xeral?

Precisamos as dúas cousas, porque as eivas son grandes no ecosistema mediático tanto nun como noutro sentido.
Precisamos medios que estean a pé da realidade máis inmediata, contextualizando e expoñendo os feitos máis recentes sen lastres, terxiversacións e imposicións das fontes ‘oficiais’. E precisamos tamén ese xornalismo de investigación que non existe apenas nin sequera nos medios economicamente máis poderosos. Porque investigación implica tempo para roer a fondo en temas e fontes. E tempo implica investimento por parte do medio. E os medios actuais semellan estar dispostos a perder en calidade para gañar caixa por outro lado. As redaccións están cheas de cancelas, con magníficos xornalistas frustrados por ver pasar por diante asuntos de máxima gravidade para os cales non se lles concede tempo nin oportunidade de afondar. Un novo medio que naza con precariedade de recursos vai poder responder a ese desafío? Non, non se pode facer investigación todos os días con tres patacóns no peto, por iso hai que combinar as dúas vías.

4. É posíbel a pluralidade dentro dun proxecto editorial? Cómpre que un medio teña unha liña ideolóxica marcada?

A pluralidade sempre é posible e, paradoxalmente, nunca suficientemente ben dixerida por algúns dos que máis a reivindican. A pluralidade tamén é un problema de percepción. E contamos cun obstáculo ben definido desde tempos inmemoriais: a xente, tamén no contexto mediático, gusta de consumir produtos que lle conten sempre o que quere escoitar.
A pluralidade bate con outras inercias paradoxais. As que explican por exemplo que un persoeiro exquisitamente ben tratado nun pequeno medio, actuará con inxusta belixerancia contra o pequeno medio cando considere que non se falou abondo del… e pola contra acudirá obediente e sumiso a retratarse á beira do xigante mediático en canto este llo pida.

5. As redes sociais e blogues: son fontes de información ou dividen aínda máis os esforzos para acadar un novo medio?

Redes sociais e blogues poden ser fontes de información, de opinión, de análise… Ingredientes extra dun novo ecosistema mediático imposible de obviar e cheo de interconexións. Os medios, novos e vellos, non poden fuxir desa realidade. Redes e blogues non dividen esforzos. Moi ao contrario. Son oportunidades para o encontro. Son novas ferramentas para o cambio. Quen divide son as persoas e a falta de vontade de colaboración. E diso, seguro que no país temos abondos exemplos. Falabamos antes de pluralidade… Pois pensemos en como unha sociedade fragmentada e minifundista á que lle costa tanto operar puntos de encontro en eidos políticos e socioeconómicos diversos pode ser capaz ou non de encontrar puntos de encontro para esa arelada pluralidade no contexto dos medios de comunicación.

6. Pensas que o asunto Wikileaks mudará moito o xeito de informar sobre os gobernos ou será só un caso máis, semellante a outras filtracións do pasado? Influirá tamén no que a sociedade demande dos xornalistas?

Non é un caso máis, tanto polas implicación políticas como polas características da filtración e o propio xeito de achegalas ao público. Wikileaks deita ensinanzas sobre as necesidades e o devezo de transparencia e de información que hai na sociedade. E se de investigación falamos, vemos claro que cando se fan esforzos extra para ter a un grupo de xornalistas roendo e peneirando un material informativo durante semanas, os lectores responden, as vendas de xornais aumentan, etc. Logo, debera ser lección para a prensa á hora de destinar recursos a ese xornalismo de investigación do que falabamos. Pero vaise actuar coa mesma celeridade e profesionalidade cos pequenos wikileaks de todos os días que sufrimos moito máis perto? O primeiro para o que debera servir é para empurrar por unha sociedade máis esixente, en termos de transparencia e loita contra a corrupción, cos seus medios de comunicación e cos seus representantes políticos.

7. Cres que é necesario un xornalismo moi pegado á realidade ou sería máis convinte outro tipo de xornalismo máis reflexivo e cun prazo de reacción ante os acontecementos máis sosegado?

Remítome ao comentado anteriormente. Son necesarias as dúas cousas. Imprescindibles. Os wikileaks pequenos de todos os días son decisivos para unha prensa e unha sociedade máis maduras.

8. Nunha sociedade que potencia a figura do consumidor-produtor de información cal é a función, se é que teñen algunha que cumprir, dos xornalistas?

Isto a miúdo preséntase como un problema de enfrontamento, cando non é tal. Estamos nun contexto de complementariedade, onde o que aumenta é o fluxo de información. Toda nova capacidade de análise, opinión e de xeración de información que poida abrollar na sociedade debe ser benvida. E é importante que moita xente, no seu tempo de lecer, adique esforzos a ese labor. A maiores, permanecerá a figura do xornalista, persoa que se supón que vive profesionalmente de facer iso mesmo dun xeito sistemático e organizado, sexa freelance ou dentro de estruturas de medios de comunicación, ao xeito tradicional ou baixo novos modelos. Todo contribúe á construción dun escenario mediático máis democrático e plural.

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , | 1 comentario

Que pensa Xabier Cordal dos medios de comunicación galegos?

Como unha parte máis do debate que terá lugar o vindeiro 25 de marzo en Vigo, a Nave das Ideas estalle a preguntar a distintas persoas a súa opinión sobre a ausencia de medios de comunicación galegos comprometidos e potentes así como sobre o papel dos novos xeitos de comunicación e información como son as redes sociais e os blogues. Velaquí as opinións do escritor Xabier Cordal:

1. Precisa Galiza dun novo medio de comunicación? En caso de que si, cales serían os seus trazos?

Precisamos un medio de comunicación en galego, de amplo espectro progresista, no que teñan sitio todas as opinións e que non traballe para maior gloria dunha sigla concreta. Postos a soñar, nese xornal a información local tería o maior dos protagonismos, absorbendo esa parte da prensa comarcal aberta ao noso idioma, e funcionando tamén na rede co apoio dunha selección de blogs individuais, tanto de información como de opinión, o que garantiría a independencia e a variedade das liñas editoriais.

2. Podemos aspirar a un xornal de subscricións ou sempre seremos dependentes de subvencións e publicidade?

Non existe prensa sen subvencións e sen publicidade, pero cumpriría unha forte campaña inicial de subscrición. O maior problema dun medio das características citadas arriba serían os intentos de control, directo ou indirecto, por parte dos grupos de presión dependentes dos partidos, desa publicación independente. A experiencia dos últimos anos di que o que certos poderes non poden controlar, prefiren afogalo. O caso de Vieiros é paradigmático.

3. Precisamos dun xornalismo de investigación ou basta cun xornalismo que informe de xeito xeral?

Galicia debería ser o paraíso dese xénero case ausente, o xornalismo de investigación. A información xeral non é en absoluto incompatible con el.

4. É posíbel a pluralidade dentro dun proxecto editorial? Cómpre que un medio teña unha liña ideolóxica marcada?

É imprescindible a pluralidade e é imprescindible non dar aínda máis espazo para intoxicar a opinión pública a quen xa teñen moi bos espazos, e ben pagos, na prensa reaccionaria (e, o que é peor, na prensa que se autoproclama progresista). Non sendo para nos mostrar a súa verdadeira cara; eu non estou en contra de que se entreviste a Gloria Lago, pode ser máis eficaz que unha ducia de artigos de opinión.

5. As redes sociais e blogues: son fontes de información ou dividen aínda máis os esforzos para acadar un novo medio?

Vid. pregunta 1.

6. Pensas que o asunto Wikileaks mudará moito o xeito de informar sobre os gobernos ou será só un caso máis, semellante a outras filtracións do pasado? Influirá tamén no que a sociedade demande dos xornalistas?

Polo que imos sabendo, Wikileaks é a prensa rosa dos secretos de Estado. En Wikileaks non saen as conspiracións contra Cuba, non hai datos sobre o autogolpe do 11-S, sobre Al-Qaeda e, en xeral, sobre todas as cuestións xeoestratéxicas e políticas que en verdade o Imperio precisa manter en secreto. Non entendo o que significa “a sociedade” nesta pregunta. Os xornalistas son sociedade e a sociedade percíbese a si mesma a través da información que achegan os medios.

7. Cres que é necesario un xornalismo moi pegado á realidade ou sería máis convinte outro tipo de xornalismo máis reflexivo e cun prazo de reacción ante os acontecementos máis sosegado?

Todos os modelos poden convivir, pero sen información local o xornalismo perde gran parte da súa eficacia ante o modelo dominante, que é o da mundialización das consignas (ideolóxicas, económicas, de lecer, etc. etc). É preciso coñecer como operan os grandes e pequenos poderes no microespazo local para ter unha capacidade de influencia que non acabe en diálogo balsámico entre militancia que xa estaba convencida do que le. En canto ás reaccións, o xornalismo caracterízase por intentar cubrilas todas. Está a información inmedidata, a opinión rápida e o artigo de fondo. Todo iso pode e debe convivir.

8. Nunha sociedade que potencia a figura do consumidor-produtor de información cal é a función, se é que teñen algunha que cumprir, dos xonalistas?

Os xornalistas están formados para responder a calquera situación da mellor maneira posible, e se teñen medios para facelo é difícil que rede ningunha de blogs ou similares dea desprazado a súa función.

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , | Comentarios desactivados en Que pensa Xabier Cordal dos medios de comunicación galegos?

Que pensa Santiago Jaureguízar dos medios de comunicación galegos?

Como unha parte máis do debate que terá lugar o vindeiro 25 de marzo en Vigo, a Nave das Ideas estalle a preguntar a distintas persoas a súa opinión sobre a ausencia de medios de comunicación galegos comprometidos e potentes así como sobre o papel dos novos xeitos de comunicación e información como son as redes sociais e os blogues. Velaquí as opinións de Santiago Jaureguízar:

1. Precisa Galiza dun novo medio de comunicación? En caso de que si, cales serían os seus trazos?

Hai un espazo grande para un xornal en internet, que sexa nacionalista e esquerdista que deixou baleiro Vieiros.

2.Podemos aspirar a un xornal de subscricións ou sempre seremos dependentes de subvencións e publicidade?

Semella inviable. Non podemos aspirar aos contidos do New York Times e ao pago por suscrición. Sen esa calidade dos contidos, non teremos máis pago co do voluntarismo e durante un tempo. As dimensións do noso mercado son demasiado cativas. En papel é inviable polos custos; en internet, semella case que inviable porque dubido que dese sequera para cubrir gastos de persoal (aínda contando con mileuristas e unha infantería de colaboradores gratuítos). Opino isto pechando os ollos á pirataría e soñando con que milleiros de usarios comprendan que producir información ten custos elevados.

3.Precisamos dun xornalismo de investigación ou basta cun xornalismo que informe de xeito xeral?

O xornalismo de investigación é necesario sempre como contrapeso ao poder e como único xeito de coñocermos a realidade. Agora, para financialo…

4. É posíbel a pluralidade dentro dun proxecto editorial? Cómpre que un medio teña unha liña ideolóxica marcada?

Os medios de asentamento territorial procuran seren plurais, os de asentamento por segmentos de poboación tenden aquelarse ao seu mercado cunha liña ideolóxica. Ambos os dous son precisos.

5. As redes sociais e blogues: son fontes de información ou dividen aínda máis os esforzos para acadar un novo medio?

Internet é un medio de información que segue escaso de prestixio. A xente cre no que le nun papel; en moitos casos con razón porque os produtores de información na rede pecan ás veces de falta de rigor cando non de manipulación.

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , , | 1 comentario